W pętli obrazów i pamięci mediów - VJ-ing, mapping i Google Street View

W "Czasie Kultury", numerze "WIDMA" ukazał się artykuł, w którym piszę m.in. o działaniach VJ Emiko, AntiVJa, Krzyśka Golińskiego i Magdy Major. Polecam!

Nasza pamięć i percepcja odkształcają się pod wpływem różnych mediów i technologii wypełniających nasze codzienne doświadczanie rzeczywistości. Efekty nakładane na dźwięk czy obraz, stają się nie tylko zabiegiem artystycznym czy nową estetyką, która przenika do sztuki i performatywnych praktyk audiowizualnych, ale również przybliżają nas do specyficznych wspomnień użytkowania mediów. Każdy odnajdzie w swojej pamięci podobne przeżycia. Nawigacja po „śladach”, „odbiciach” przypomina sposób poruszania się po mapie czy wspomnieniach. Powtórzenie konstruuje pamięć, ale i pewną przyjemność, stając się często ważnym elementem narracyjnym wielu praktyk nowo mediowych, ale i naszego indywidualnego doświadczenia z technologiami.  VJ-ingu, unikatowy akt audiowizualny, polegają na miksowaniu i poddawaniu obrazów efektom zniekształcenia, specjalnego łączenia i prezentowania w czasie rzeczywistym. Praktyka ta doskonale pokazuje jak działa i czym może być “postprodukcja rzeczywistości”. Mapping dodatkowo włącza do tego zestawu odkształcań, te, które działają z zastaną rzeczywistością: przestrzenią i formą. Projekcje obrazów stają się immersyjnym doświadczeniem i w dużym stopniu wykorzystują nowe sposoby budowania iluzji, gdzie ekranem staje się zastana architektura, ruiny lub inne bryły. Mapping można rozpatrywać jako działanie site specific, które stosuje mapę do nawigacji iluzji. Hybrydyczne formy tworzą doświadczenie codzienności. Google Street View, otwiera nowe doświadczenie kartografii, ale i rzeczywistości czy sztuki. Przestrzeń zdjęć staje się miejscem wirtualnego spaceru po odbiciu świata w jego czasowym zawieszeniu, a także obszarem, gdzie spowstają kolejne “pętle”. Inspiruje to również artystów do “fotografowania” przestrzeni wspomnień, jak możemy nazwać Google Street View. Te nowe formy doświadczenia, jakie niosą kolejne zmiany w mediach, będą współtworzyć sposoby budowania narracji w przyszłości, gdyż stają się częścią naszej “pamięci mediów”.

Our memory and perception are distorted by the influence of the wide variety of media and technology that fill our daily experience of reality. The effects applied to sound and images are not only an artistic treatment or new aesthetic that filters into audio-visual art and performative practices; they also bring us closer to specific memories of media usage. The navigating of “traces” and “reflections” resembles moving across a map or through memories. Repetition construct memory, but it is also provides a certain form of pleasure, and often become an important narrative element of new media practices, as well as of our individual experiences of technology. CZAS KULTURY

O audiowizualności w ogóle

Czas wrócić nieco do literatury z obszaru mediów elektronicznych. Polecam książkę Audiowizualność i mimetyki przestrzeni Kariny Banaszkiewicz.

Media produkujące obrazy ewoluowały i nadal się zmieniają. Narzędzia wspomagające zmysły człowieka zyskują nowe możliwości. Powstały maszyny do widzenia, zdolne utrwalać doświadczenie wedle swych matryc czasu i przestrzeni. Niektóre z nich przejmują nawet obowiązek patrzenia, uprzednio ciążący na użytkowniku. Dzięki optyce cyfrowo-falowej patrzenie nie jest już konieczne, by widzieć. Powstały maszyny poznania, które są władne wytwarzać i widzenie, i obrazy, w tym obiekty trójwymiarowe, pachnące, mobilne. Systemy kina i telewizji 3-4-5 D mogą już symulować zdarzenia osadzone w czasoprzestrzeni lub tworzyć światy wirtualne (Second Life, czat, bankowość elektroniczną, wikinomie). Euro-atlantyckie społeczności informacyjne (sieciowe i medialne) przenoszą swoje aktywności do środowisk alternatywnych. Jednak procesy globalizacyjne nie tyle kreują alternatywny świat wszystkich ludzi, ile wywołują wojny o przestrzeń (realną i multimedialną) oraz zasady jej dystrybucji. Kto bowiem – człowiek czy maszyny – tworzy rzeczywistość, do kogo należy przestrzeń, kto jest multimedialny i kto kogo naśladuje, a wreszcie kto włada mediami i kto ma do nich dostęp? [opis wydawcy]

Karina Banaszkiewicz, Audiowizualność i mimetyki przestrzeni

Oficyna Naukowa, 2011

I edycja projektu ViviMotion 2012

21 listopada 2012 r. rusza pierwsza edycja projektu ViviMotion, będącego kontynuacją i uzupełnieniem Festiwalu Vivisesja, który odbywał się przez ostatnie cztery lata w Poznaniu. ViviMotion zaprezentuje nowy, ciekawy cykl wydarzeń o audiowizualnym charakterze, który składać się będzie z pokazów, spotkań, wystaw, imprez klubowych i koncertów. Większość wydarzeń będzie miała miejsce w Poznaniu (m.in. WSNHiD, Kinie Rialto i Kluboksięgarni Głośna), a uzupełnią je prezentacje w wybranych miastach na terenie Wielkopolski: Lesznie, Koninie i Gnieźnie.

Motywem przewodnim ViviMotion 2012 będzie prezentacja zjawiska motion design, polegającego na projektowaniu ruchomych elementów graficznych, znajdującego coraz częstsze zastosowanie w realizacjach powstających na styku sztuki, filmu i reklamy. Na inaugurację projektu przygotowaliśmy polską premierę audiowizualnego live actu ‘AUDIOGRAPHICS’, w którym muzyka tworzona przez Pavla Ambionta, uzupełniana jest przez obrazy Michała Mierzwy. Wizualizacje - mocno zakorzenione w stylistyce współczesnego dizajnu, powstawały razem z muzyką, stając się jej integralną częścią. Projekt miał premierę w ubiegłym roku na Festiwalu Dialogue Design w Mińsku.

Ponadto zaprezentujemy niezwykle atrakcyjne wizualnie programy ‘Wow + Flutter 11’ oraz ‘Future Cities’ z katalogu działającej w Londynie organizacji ONEDOTZERO, promującej najnowsze i najbardziej innowacyjne produkcje sztuki audiowizualnej. Mocne i zaskakujące połączenie grafiki, typografii i animacji, to kwintesencja tego, co najlepsze w motion design.

Podczas ViviMotion 2012 zaprezentujemy także poznańskie studia: Kineza i Uniforma, wyróżniające się wśród polskich twórców motion graphics, w których portfolio znajdują się prace dla TVP Kultura, TVP 2 i MTV. Będzie można nie tylko zobaczyć ich najciekawsze realizacje, ale spotkać się z twórcami, porozmawiać na temat projektów, procesu ich powstawania, warsztatu.

Kolejnym punktem programu będzie bardzo ciekawie zapowiadający się koncert berlińskiego duetu Pattern Network, łączącego muzykę generatywną z minimalnymi, graficznymi wizualizacjami. Przed PN wystąpi Adam Ćwiek z premierowym, multimedialnym live actem, inspirowanym matematycznymi koncepcjami antycznych filozofów.

W piątek 30 listopada, w nowej, ciekawej przestrzeni Przylądek Arkadia + 1 odbędzie się premierowa odsłona projektu „(E)MOTION TEST”, przygotowanego specjalnie dla ViviMotion przez Dawida Lesiaka. Wystawa showreeli połączona z live actem Hatti Vatii oraz dyskusją „Między sztuką a użytecznością. Co grafika użytkowa zmieniła w świecie sztuki? Jak wpływa na percepcję?”

Program Poznań:

Środa, 21 listopada, godz. 20.00, Aula Artis WSNHiD
Inauguracja projektu:
‘AUDIOGRAPHICS’ live act
Pavel Ambiont | dźwięk
Michał Mierzwa | wizualizacje
Bezpłatne zaproszenia upoważniające do wejścia na pokaz do obioru
w CIMie (od 15.11.) oraz przed koncertem

Sobota, 24 listopada, godz 19, Kluboksięgarnia Głośna
Pattern Network – live act,
Gösta Wellmer | dźwięk
Marcelina Wellmer | wizualizacje
support: Adam Ćwiek a/v live act

Sobota, 24 listopada, godz 22.00, Klub 8 bitów
ViviMotion: Extension Edition

Piątek, 30 listopada, godz. 20.00, Przylądek Arkadia +1 EMPiK

EMPiK, ul. Ratajczaka 44
(E) MOTION TEST
Wystawa showreeli + Hatti Vatii live act +
dyskusja „Między sztuką a użytecznością” - co grafika
użytkowa zmieniła w świecie sztuki? Jak wpływa na percepcję?

Wtorek, 4 grudnia, godz. 19.00, Aula Artis WSNHiD
ONEDOTZERO
Wow + Flutter
Bezpłatne zaproszenia upoważniające do wejścia na pokaz do obioru
w CIMie (od 15.11.) oraz przed koncertem

Wtorek, 5 grudnia, godz. 19.00, Aula Artis WSNHiD
ONEDOTZERO
Future Cities

Bezpłatne zaproszenia upoważniające do wejścia na pokaz do obioru
w CIMie (od 15.11.) oraz przed koncertem

Piątek 7 grudnia, godz. 22.00, Kino Rialto, ul. Dąbrowskiego 38
Valtari Film Experiment

Piątek, 14 grudnia godz. 19.00, Galeria Silkworms, WSNHiD
Prezentacja Studia Uniforma

To tylko część propozycji, które przygotowaliśmy w ramach ViviMotion 2012. Pełen program będzie można znaleźć na stronie www.vivisesja.pl
Śledźcie też ViviMotion na Facebooku
Zapraszamy

Roy Ascott w HAT Research Center | Poznań

Zapraszamy do zapoznania się z tekstem Agnieszki Jelewskiej i Michała Krawczaka z HAT Center (UAM w Poznaniu) pt. "Roy Ascott. Transformacje sztuki i nauki". Profesor Ascott jest jednym z najbardziej interesujących i inspirujących praktyków i teoretyków współczesnej sztuki i technologii.

Informujemy również, że HAT Center zaprasza na wykład otwarty prof. Roya Ascotta "Art and Technoetic Evolution" i dyskusję, które odbędą się 10 listopada 2012 roku w sali Śniadeckich, Collegium Maius UAM, ul. Fredry 10, Poznań. Więcej na temat prof. Roya Ascotta można przeczytać tutaj: Technoetic Art.

facebook: facebook.com/events/257820537674614

źródło: HAT Center

Słuchając obrazów: VJing w kontekście badań kultury wizualnej

W ramach dalszego budowania tzw. VJ Theory postanowiłem opublikować jako artykuł fragment mojej pracy magisterskiej "Sztuka wideo w Polsce. Od łódzkiego Warsztatu Formy Filmowej do współczesnych projektów audiowizualnych"

Tak jak wszelkie formy aktywności artystycznej, VJing można badać pod względem doświadczania estetycznego, poszukiwać teorii gruntujących historię zjawiska czy rozważać nad wizualnością przedmiotu. Wiele zagadnień pozostaje nadal nierozstrzygniętych. Ze względu na nowatorstwo samego live actu trudno w pełni opisać zasięg czy specyfikę zjawiska. Przychyliłbym się jednak do stanowiska, że na pewno ten rodzaj sztuki nie może zostać pominięty przy charakteryzowaniu szeroko pojętej sztuki wideo czy kwestii powstałych w wyniku jej ewolucji. Pozostając w kręgu zainteresowania formą, chciałbym zwrócić uwagę na pytanie, czy badanie VJingu powinno odbywać poprzez studiowanie za pomocą historii sztuki czy raczej kultury wizualnej. W jakim obszarze badawczym go umieścić? Istnieje wiele argumentów przemawiających za tym, by taka sztuka wideo była przedmiotem studiów nad kulturą wizualną. Po pierwsze, gdy przyglądam się zjawisku audiowizualnego live actu zauważam, że odpowiada ono trzem konsekwencjom, jakie niesie za sobą refleksja kultury wizualnej nad sztuką. Mianowicie: „demokratyzacja, globalizacja oraz dematerializacja.”[1]

Demokratyzacja objawia się tu przez fakt niejako powszechnej dostępności technologii, oprogramowania oraz nieograniczonej kreatywności, na jaką mogą pozwolić sobie twórcy wizualizacji oraz muzyki. Globalizacja z kolei, wynika z faktu, że VJing to sztuka nieprzypisana żadnemu konkretnemu miejscu, ponieważ stanowi pośrednio wynik ucyfrowienia współczesnej cywilizacji multimediów. „Sztuka globalna działa w globalnej kulturze wizualnej, w płynnym i niestabilnym świecie, w którym wszystko jest mobilne i podlega nieustannemu przemieszczeniu. W takim świecie również sztuka staje się niestabilna, może być tracona i odzyskiwana, zależnie od kontekstu.”[2] Poza tym, miejscem wymiany doświadczeń i inspiracji są często fora internetowe. VJing należy do sztuki globalnej, ta z kolei oderwana jest od miejsca, może istnieć prawie wszędzie. Maciej Salamon, jeden z polskich VJów, współautor gdańskiego projektu audiowizualnego Hatti Vatti na pytania dotyczące o doświadczenia estetyczne, jak ważny jest kontekst i interakcja z innymi sztukami odpowiada: „To tak, jak ze sztuką w ogóle. Nie istnieje konkretny kod odczytu. Jeśli muzyk i VJ ściśle ze sobą współpracują, może powstać całościowe, zamknięte dzieło sztuki, z przekazem a do tego estetyczne. Nie ma wtedy znaczenia czy mieści się to w muzeum sztuki współczesnej czy w klubie.”[3] Problem dematerializacji rozumiem, jako odniesienie do performatywności live actu, jego oryginalności, niepowtarzalności. Po drugie VJing z racji swojej interdyscyplinarności i dużym „współczynniku niematerialności”[4] nie zawsze  mieści się w polu badawczym samej historii sztuki. Aby zajmować się badaniem tego rodzaju aktywności artystycznej, która w swej strukturze z racji cyfrowego zaplecza ulega nieustannym zmianom (a więc i dematerializacji), należałoby wyjść poza historię sztuki i uwrażliwić się na współczesne dyscypliny. „Nie ignorując historii sztuki całkowicie, kultura wizualna (…) musi korzystać z wielu innych dyscyplin: zarówno tych dobrze ugruntowanych, jak antropologia, psychologia i socjologia, jak i takich, które same są stosunkowo nowe, jak studia filmo- i medioznawcze.”[5]

Innym czynnikiem, który wyznacza adekwatność VJingu do kultury wizualnej i pozwala mówić o nim w szerszej perspektywie niż historia sztuki, jest zasobność obrazów, jakie wykorzystuje się przy opracowywaniu wideo. Elementem spajającym różne pomysły na projekt, jest ich wspólna cecha: są elektronicznym strumieniem różnych (kulturowo, technicznie, epokowo) obrazów. Zawartość wizualizacji to szerokie pole, od bardzo minimalistycznych kropek i linii po skomplikowane kolaże i feerie barw. „Reprodukcja elektroniczna zwiększyła szybkość obrazów, skróciła ich żywot, pozbawiła ciężaru i kontekstu, radykalnie odrywając od miejsca – jakiekolwiek by ono nie było – w którym zostało wykonane. (…) Płynące szerokim strumieniem obrazy, pochodzące z zewnątrz danej kultury, także z bardzo odległych epok, zlewają się z jej własnymi obrazami, stapiając się i łącząc w niespotykane dotąd formy.   Jeśli obraz był kiedyś niczym kamienny blok (solidny, wyjątkowy, przechowywany w jednym miejscu), to teraz stał się strumieniem, który się podłącza (…).[6]

Pozostaje jeszcze to, co William J. Thomas Mitchell opisuje w swoich tezach o kulturze wizualnej. Mianowicie, że kultura wizualna obejmuje refleksję nad fenomenem synestezji. Już najprostsza forma audiowizualnego live actu wiąże się z odbiorem jego na poziomie dwóch zmysłów – wzroku i słuchu. Jednak istnieją przykłady bardziej złożone. W 2009 roku polscy i niemieccy artyści (tancerze, plastycy i muzycy) współpracujący z Nadbałtyckim Centrum Kultury przeprowadzili interdyscyplinarny projekt artystyczny w formie przedstawienia Pixel Fall 3D.[7] Było to widowisko, w którym równoczesne postrzeganie odbywało się za pomocą słuchu, dotyku i wzroku. Na potrzeby projektu zbudowana została mobilna scena w kształcie akwarium, wewnątrz którego na podeście tancerki wykonywały przygotowaną choreografię, ich ruch korespondował z wizualizacjami, tak by stworzyć efekt uczestniczenia w grze komputerowej. To składające się z mediów mieszanych przedsięwzięcie doskonale unaocznia, jak bardzo mogą mylić się oponenci kultury wizualnej, która według nich „polega na dominacji mediów wizualnych i spektaklu nad werbalnymi aktami mowy, pisma tekstualności i lektury. Ten pogląd wiąże się często z tezą, że inne zmysły, takie jak słuch i dotyk, znajdują się – w tej epoce wizualności – w stanie niemal atrofii.”[8]                         

Złożoność projektów audiowizualnych, ich przemijalność, oderwanie od miejsca, performatywność, nastawienie na synestetyczny odbiór potwierdzają, że VJing to przedmiot kultury wizualnej. Przede wszystkim zaś na podstawie rozważań Mitchella w zestawieniu z wymienionymi przykładami, proponuję wniosek, że to sztuka broni przed nieodpowiednim rozumieniem kultury wizualnej, jako hegemonicznego elementu naszej rzeczywistości obrazów.

Dawid Lesiak

---

[1] James D. Herbert, Visual Culture/Visual Studies, Critical Terms for Art. History, eds. R.S. Nelson, R. Schift, Chicago, 2002; Cyt. [za:] Grzegorz Dziamski Od sztuki do kultury wizualnej [w:] Sztuka współczesna i jej filozoficzne komentarze, UAM w Poznaniu, Instytut Kulturoznawstwa, Poznań 2004, s. 41

[2] Ibidem. s. 43

[3] D. Lesiak, Wywiad z Maćkiem Salamonem, VJem projektu Hatti Vatti z dn. 4 stycznia 2011 r., Gdańsk

[4] Ryszard W. Kluszczyński, Sztuka interaktywna. Od dzieła-instrumentu do interaktywnego spektaklu, WAiP, Warszawa 2010, s. 72

[5] Mieke Bal, Wizualny esencjalizm i przedmiot kultury wizualnej, przeł. Mariusz Bryl [w:] Artium Quaestiones XVII, red. P. Piotrowski, W. Suchocki, WN UAM, Poznań 2006, s. 295

[6] Norman Bryson, „Kultura wizualna” i niedostatek obrazów, przeł. Mariusz Bryl [w:] Artium Quaestiones XVII, red. Piotr Piotrowski, Wojciech Suchocki, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2006, s. 334

[7] Pixel Fall 3D (w ramach festiwalu Świętojańskie Świętowanie), data: 19 i 20 czerwca 2009, miejsce: Boisko SP nr 50, ul. Grobla IV, Gdańsk, fragment projektu pod adresem URL: http://www.youtube.com/watch?v=mkqi5LhZ0Mc [06.01.2011]

[8] W. J. T. Mitchell, Pokazując widzenie: krytyka kultury wizualnej, przeł. Mariusz Bryl [w:] Artium Quaestiones XVII, red. Piotr Piotrowski, Wojciech Suchocki, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2006, s. 283

Kolor dźwięk i rytm

W 2010 roku została wydana książka "Kolor dźwięk i rytm Relacja obrazu i dźwięku w sztukach medialnych" medioznawcy i socjologa Izabeli Franckiewicz. Ta krótka pozycja w skondensowany i świeży sposób przedstawia relację audiowizualną w sztuce. Autorka analizuje, w duchu postkonceptualizmu, zmianę statusu dzieła sztuki oraz sytuacji odbiorczej. Co ciekawe chyba poraz pierwszy w polskiej literaturze naukowej pojawiła się część poświęcona VJingowi. Zdobywajcie i czytajcie.

Izabela Franckiewicz
"Kolor dźwiek i rytm Relacja obrazu i dźwięku w sztukach medialnych"
wyd. Neriton, Warszawa 2010
liczba stron: 213

Projekt KulturaWizualna.pl O wizualności i jej społecznych aspektach

Rozwijające się wciąż studia wizualne są jednym z narzędzi do czytania sztuki mediów cyfrowych, mogą stać się również ciekawym narzędziem interpretacji pracy audiowizualnych działań VJów i DJów.

Dlatego proponujemy zapoznanie się z projektem naukowym KULTURAWIZUALNA.PL. To ogólnopolski (a w dalszych założeniach — również międzynarodowy) projekt naukowy. Składa się on z trzech wzajemnie się uzupełniających części: Kwestionariusza Kultury Wizualnej, strony internetowej kulturawizualna.pl (i jej anglojęzycznego odpowiednika visualculture.pl) oraz cyklu interdyscyplinarnych seminariów poświęconych przedmiotowi studiów wizualnych.

http://www.kulturawizualna.pl/

Polecamy Kwestionariusz Marianny Michałowskiej pt. "Kultura wizualna i jej sensorium".

http://www.kulturawizualna.pl/archives/97